KKD Nedir? Kişisel Koruyucu Donanım Türleri ve Yükümlülükler
Kişisel koruyucu donanımın mevzuattaki tanımı, KKD türleri ve kategorileri, işveren ile çalışanın yükümlülükleri ve KKD kontrolünün otomatikleştirilmesi.
KKD, yani kişisel koruyucu donanım, çalışanı işten kaynaklanan sağlık ve güvenlik risklerine karşı korumak için giyilen, takılan veya tutulan her türlü alet, araç, gereç ve cihazdır. Baret, koruyucu gözlük, kulak koruyucu, iş eldiveni, iş ayakkabısı ve yüksek görünürlüklü yelek en bilinen örneklerdir. Bu yazıda KKD'nin mevzuattaki tanımını, türlerini, işverenin ve çalışanın yükümlülüklerini ve ISEE Vision'ın yapay zekâ kameralarının KKD kullanımını nasıl denetlediğini anlatıyoruz.
KKD nedir? Mevzuattaki tanım
KKD'nin işyerindeki kullanımını düzenleyen temel metin, Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik'tir (Resmî Gazete, 02.07.2013, sayı 28695). Yönetmeliğin 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine göre kişisel koruyucu donanım; çalışanı, yürütülen işten kaynaklanan, sağlık ve güvenliği etkileyen bir veya birden fazla riske karşı koruyan, çalışan tarafından giyilen, takılan veya tutulan, bu amaca uygun olarak tasarımı yapılmış tüm alet, araç, gereç ve cihazlardır.
KKD'nin tasarımı ve üretimi ise ayrı bir yönetmelikle düzenlenir: Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği (Resmî Gazete, 01.05.2019, sayı 30761). Bu yönetmelik ürünün piyasaya arzını ve uygunluk değerlendirmesini kapsar; işyerinde hangi KKD'nin nasıl kullanılacağı ise 2013 tarihli kullanım yönetmeliğinin konusudur.
KKD ne zaman kullanılır?
KKD son savunma hattıdır: riskler toplu korunma sağlayan teknik önlemlerle veya iş organizasyonuyla önlenemediğinde ya da tam olarak sınırlandırılamadığında kullanılır. Yönetmeliğin 5. maddesi, işverenin toplu korunma tedbirlerine kişisel korunma tedbirlerine göre öncelik vereceğini açıkça belirtir.
Bu sıralama pratikte şunu ifade eder: tehlikeli bir makine bölgesi için önce koruyucu, bariyer veya güvenlik cihazı düşünülür; KKD bunların yerine değil, kalan risk için kullanılır. Makine güvenliğine dair yükümlülükleri Makina Emniyeti Yönetmeliği özeti yazımızda ele aldık.
KKD türleri nelerdir?
KKD'ler genellikle korudukları vücut bölgesine ve riske göre gruplandırılır. Sahada en sık kullanılan gruplar:
| Grup | Örnekler | Tipik risk |
|---|---|---|
| Baş koruyucuları | Baret, darbe başlığı | Düşen cisim, çarpma |
| Göz ve yüz koruyucuları | Gözlük, yüz siperi, kaynak maskesi | Çapak, sıçrama, ışınım |
| Kulak koruyucuları | Kulak tıkacı, kulaklık | Gürültü |
| Solunum koruyucuları | Toz maskesi, yarım/tam yüz maske | Toz, gaz, buhar |
| El ve kol koruyucuları | İş eldiveni, kolluk | Kesilme, kimyasal, ısı |
| Ayak ve bacak koruyucuları | Çelik burunlu iş ayakkabısı | Ezilme, kayma, delinme |
| Vücut koruyucuları | Yüksek görünürlüklü yelek, iş elbisesi | Araç trafiği, ısı, kimyasal |
| Yüksekte çalışma | Emniyet kemeri, paraşüt tipi kemer | Düşme |
Ürün mevzuatı açısından KKD'ler, Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği (2019) md. 19 ve Ek-1 uyarınca üç risk kategorisine ayrılır: Kategori I, yüzeysel mekanik yaralanmalar veya 50°C'yi geçmeyen sıcak yüzeylerle temas gibi yalnızca asgari düzeydeki riskleri; Kategori III, ölüm veya sağlığa geri dönüşü olmayan zararlar gibi çok ciddi sonuçlara neden olan riskleri kapsar; Kategori II ise Kategori I ve III dışında kalan riskleri içerir.
İşverenin KKD yükümlülükleri nelerdir?
İşveren, risk değerlendirmesine göre gerekli KKD'yi belirler, ücretsiz sağlar, kullanımını öğretir ve çalışır durumda tutar. Kullanım yönetmeliğinin 6. ve 7. maddelerine göre işverenin başlıca yükümlülükleri şunlardır:
- Risk değerlendirmesi sonucunda kullanılması gereken KKD'yi belirlemek ve seçmeden önce uygunluğunu değerlendirmek (m. 7).
- KKD'yi ücretsiz vermek; bakım, onarım ve periyodik kontrollerini yaptırmak ve hijyenik koşullarda kullanıma hazır tutmak (m. 6/1-e).
- Çalışanı KKD'nin hangi risklere karşı kullanılacağı konusunda bilgilendirmek (m. 6/1-f) ve uygulamalı eğitim verilmesini sağlamak (m. 6/1-g).
- KKD'yi çalışanların kolayca erişebileceği yerlerde ve yeterli miktarda bulundurmak (m. 6/1-h).
- Uygun şekilde CE işareti ve Türkçe kullanım kılavuzu bulunan ürünleri tercih etmek (m. 6/1-a).
Çalışanın KKD yükümlülükleri nelerdir?
Çalışan, kendisine verilen KKD'yi eğitim ve talimatlara uygun şekilde kullanmak, korumak ve arızasını bildirmekle yükümlüdür. 6331 sayılı Kanun'un 19. maddesi çalışanlara kendilerine sağlanan KKD'yi doğru kullanma ve koruma yükümlülüğü getirir; kullanım yönetmeliğinin 8. maddesi de çalışanların KKD'de gördükleri arıza veya eksikliği işverene bildireceğini ve KKD'nin her kullanımdan önce kontrol edileceğini düzenler.
KKD kontrolü nasıl otomatikleştirilir?
KKD kurallarının sahada uygulanıp uygulanmadığı, yapay zekâ kameralarıyla sürekli ve tarafsız şekilde denetlenebilir. ISEE Vision'ın ISEE-CAM kamerası görüntüyü cihaz üzerinde işler ve KKD eksikliğini anında tespit eder:
- Baret ve yelek kontrolü: riskli alanlarda baret ve yelek kullanımını izler, eksiklikte uyarı üretir.
- KKD kontrollü giriş izni: turnike veya kapı girişinde gerekli KKD'yi kontrol eder; eksik donanımla geçişe izin vermez.
- Baretli ve baretsiz personel sayımı: bölgedeki personeli KKD durumuna göre ayrı sayar.
Gıda ve catering tesislerinde aynı yaklaşım hijyen ekipmanları için kullanılır; turnikede bone ve iş kıyafeti kontrolü catering ve mutfak hijyen kontrolü sayfasında anlatılıyor. Yapay zekânın KKD'yi nasıl tanımayı öğrendiğini ise yapay zekâ ile KKD tespiti yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.
Kamera denetimi, işverenin KKD sağlama, eğitim ve bakım yükümlülüklerinin yerini almaz; kuralların uygulanıp uygulanmadığını ölçülebilir hâle getirir. Tesisinizde KKD kontrolünün nereden başlayacağını planlamak için ISEE Vision ile iletişime geçin.